Obywatelstwo, położenie majątku i miejsce zwykłego pobytu to odrębne elementy analizy spadku. Wyrok pokazuje także, dlaczego zasady jurysdykcji sądów nie zawsze regulują działanie notariusza.
Spadek między Litwą a Niemcami
Matka E.E., obywatelka litewska, mieszkała w Niemczech, a w jej majątku znajdowało się mieszkanie na Litwie. Po jej śmierci syn wystąpił do litewskiego notariusza o poświadczenie dziedziczenia. Notariusz odmówił, wskazując na miejsce zwykłego pobytu zmarłej w Niemczech. Spór wymagał oceny zarówno międzynarodowego charakteru dziedziczenia, jak i funkcji pełnionej przez notariusza. W tle pozostawał testament sporządzony na Litwie oraz utrzymywane przez zmarłą więzi z tym państwem.
Zwykły pobyt i właściwość organu
TSUE potwierdził, że taka sytuacja może stanowić dziedziczenie o skutkach transgranicznych w rozumieniu rozporządzenia 650/2012. Ostatnie miejsce zwykłego pobytu należy ustalić w jednym państwie na podstawie całościowej oceny okoliczności. Samo obywatelstwo ani położenie mieszkania nie zastępują tej oceny. Trybunał odróżnił ponadto notariusza wykonującego funkcje sądowe od notariusza, który ich nie wykonuje. W tym drugim przypadku reguły jurysdykcji ustanowione dla sądów w rozporządzeniu nie wiążą go jako takich; ocena funkcji wymaga uwzględnienia jego rzeczywistych uprawnień.
Cztery pytania zamiast jednej etykiety
Praktyczne znaczenie wyroku polega na oddzieleniu międzynarodowego charakteru sprawy, miejsca zwykłego pobytu, prawa właściwego i kompetencji konkretnego organu. Odpowiedź na jedno z tych pytań nie zamyka automatycznie pozostałych. Wybór prawa w testamencie również nie jest sam przez się odpowiednikiem dowolnego wyboru kancelarii lub sądu.
Wyrok dotyczy unijnego rozporządzenia spadkowego, a nie ogólnej zasady ważności każdego zagranicznego dokumentu. Nie pozwala zakładać, że wszyscy notariusze we wszystkich państwach mają identyczne uprawnienia. Przy czytaniu omówienia warto zatem za każdym razem wskazać państwo, rodzaj czynności i charakter wydawanego dokumentu.
Jak zebrać informacje o życiu zmarłego
Sporządź chronologię pobytów obejmującą ostatnie lata życia. Zanotuj, gdzie zmarły prowadził codzienne życie, z kim mieszkał, gdzie pracował i dlaczego przenosił się między państwami. Oddziel okoliczności potwierdzone dokumentami od rodzinnych przypuszczeń. Zachowaj testamenty wraz z datami, informacje o obywatelstwie oraz wykaz majątku z podziałem według państw.
Zapisz również, do jakich organów już występowano i jakie zapadły odpowiedzi. Dla uporządkowania sprawy pomocne jest zestawienie daty pisma, jego autora, żądanej czynności i podanej przyczyny odmowy. Tak przygotowany materiał pozwala analizować konkretną podstawę działania organu, zamiast rozpoczynać od nieprecyzyjnego założenia, że spadek musi być załatwiony tam, gdzie znajduje się największy składnik majątku.
Źródło orzeczenia
Omówienie opublikowano 25 października 2026. Zapoznaj się z pełnym tekstem i późniejszym orzecznictwem przed wykorzystaniem argumentu.